Theo kết quả thực hiện công tác dân số năm 2025, tỷ lệ cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sinh đủ hai con trên địa bàn tỉnh chỉ đạt 49,77%, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 60% đề ra. Đây không còn là hiện tượng cục bộ mà đã phản ánh xu hướng chung trên phạm vi toàn tỉnh.

Xét theo địa bàn, toàn tỉnh có 37/96 xã, phường đạt tỷ lệ 60% cặp vợ chồng sinh đủ hai con, vượt kế hoạch giao về số đơn vị đạt chuẩn, nhưng mới chiếm 38,54% tổng số xã, phường. Ở cấp ấp, khu phố, có 649/1.528 ấp, khu phố đạt tỷ lệ này, tương ứng 90,14% so với kế hoạch nhưng mới chiếm 42,47% tổng số ấp, khu phố toàn tỉnh. Đặt trong tổng thể quy mô dân số, xu hướng sinh ít con vẫn chiếm ưu thế, đặc biệt tại các khu vực đô thị và địa bàn tập trung nhiều khu, cụm công nghiệp.

Tỷ suất sinh năm 2025 của Tây Ninh đạt 10,123‰, tăng nhẹ so với năm 2024 nhưng chỉ đạt 0,75% kế hoạch; 48/96 xã, phường đạt chỉ tiêu tăng sinh. Mức sinh tuy chưa giảm sâu nhưng đang chững lại, phản ánh xu hướng sinh con ít hơn trong các gia đình. Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhiều yếu tố: điều kiện sống được cải thiện, trình độ học vấn và nhu cầu phát triển sự nghiệp, cùng với thu nhập và chất lượng cuộc sống cao hơn khiến nhiều cặp vợ chồng kết hôn muộn và trì hoãn sinh con; áp lực kinh tế từ chi phí sinh hoạt, nhà ở, nuôi dưỡng và giáo dục con cái khiến các gia đình cân nhắc sinh ít hoặc không sinh.

Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ gia đình có con nhỏ chưa đầy đủ, chưa thực sự phù hợp với tình hình mức sinh hiện nay, trong khi các vấn đề sức khỏe sinh sản như vô sinh, hiếm muộn, rối loạn nội tiết và lối sống không lành mạnh tiếp tục tác động. Trong bối cảnh này, việc cân bằng giữa công việc và chăm sóc gia đình, đặc biệt khi thiếu các dịch vụ hỗ trợ phù hợp, trở thành rào cản lớn đối với mục tiêu duy trì mức sinh thay thế.

Chăm sóc sức khỏe thai kỳ càng quan trọng khi mức sinh của tỉnh vẫn còn thấp so với mục tiêu.  (Ảnh: Võ Ngươn Kiết)

Cùng với mức sinh thấp, tỷ lệ mang thai ở độ tuổi vị thành niên năm 2025 ở mức 2,28%, cao hơn chỉ tiêu đề ra, tiếp tục là vấn đề đáng lưu ý. Dù công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe sinh sản đã được triển khai tại trường học và cộng đồng, song tác động mạnh mẽ của môi trường mạng, sự thay đổi lối sống và tâm lý lứa tuổi đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận, nội dung và phương thức truyền thông theo hướng phù hợp hơn.

Ở chiều ngược lại, già hóa dân số tại Tây Ninh đang diễn ra nhanh và rõ nét. Số lượng người cao tuổi (NCT) tăng lên kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe dài hạn, quản lý bệnh mạn tính và các dịch vụ y tế chuyên sâu. Trong năm, toàn tỉnh tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho 91.417 NCT, đạt 110,94% kế hoạch; 104.894 NCT được lập hồ sơ theo dõi sức khỏe để quản lý lâu dài. Hệ thống y tế đã thực hiện 155.879 lượt khám ngoại trú, 19.787 lượt điều trị nội trú cho NCT và 1.423 lượt khám tại nhà cho NCT cô đơn hoặc không có điều kiện đến cơ sở y tế. Toàn tỉnh bố trí 289 bàn khám chuyên khoa và 210 giường điều trị nội trú ưu tiên cho NCT, từng bước đáp ứng nhu cầu chăm sóc ngày càng gia tăng.

Song song với khám, chữa bệnh, các hoạt động truyền thông kiến thức chăm sóc sức khỏe đã tiếp cận 128.730 lượt NCT; công tác phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng hỗ trợ 6.427 NCT bị khuyết tật, di chứng tai biến, bệnh mạn tính. Hiện có 47.058 NCT đang được quản lý bệnh lý mạn tính không lây nhiễm tại trạm y tế. Riêng hoạt động khám sức khỏe NCT theo kinh phí phân bổ đạt 93,2% kế hoạch, cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội trong những năm tới.

Từ góc độ quản lý, vấn đề đặt ra không chỉ là ứng phó trước mắt mà còn là chuẩn bị cho những tác động lâu dài của cơ cấu dân số đang thay đổi. Bà Nguyễn Hoàng Uyên, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Tây Ninh, nhận định: “Mức sinh thấp và già hóa dân số là những xu hướng đã thể hiện rõ qua số liệu. Điều quan trọng là phải nhìn nhận đây là vấn đề dài hạn để có giải pháp phù hợp, từ tổ chức dịch vụ, quản lý dữ liệu dân số đến việc phối hợp các chính sách liên quan đến lao động, an sinh và chăm sóc sức khỏe cho từng nhóm dân số.”

Thực tiễn cho thấy, công tác dân số hiện nay không còn dừng lại ở vận động sinh con hay kế hoạch hóa gia đình theo cách truyền thống. Cách tiếp cận cần được mở rộng theo hướng gắn dân số với phát triển, trong đó các chính sách về việc làm, nhà ở, giáo dục, phúc lợi xã hội, chăm sóc trẻ em và NCT phải được xem xét đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều ngành, nhiều cấp.

Trong bối cảnh Tây Ninh đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, đô thị hóa và thu hút lao động, bài toán dân số cần được nhìn nhận như một vấn đề chiến lược, gắn chặt với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an sinh cho người dân trong trung và dài hạn. Đây cũng là cơ sở để địa phương chủ động chuẩn bị và thích ứng với những biến đổi dân số đã và đang hiện hữu, thay vì chỉ phản ứng khi thách thức trở nên rõ ràng hơn.

Hương Giang