Nghiên cứu mới nhất tháng 3/2022 của Tổ chức Y tế Thế giới, cứ khoảng 100 trẻ thì có 01 trẻ được chẩn đoán mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ. Giai đoạn vàng để can thiệp cho trẻ tự kỷ là trước 4 tuổi, đặc biệt trước 3 tuổi vì đây là giai đoạn não bộ đang phát triển. Những can thiệp lúc này của các nhà chuyên môn sẽ thúc đẩy hoạt động phát triển não bộ cho trẻ. Vì vậy, việc lên kế hoạch can thiệp với bác sĩ của con càng sớm càng tốt là điều cần làm. Phương pháp can thiệp bao gồm phân tích hành vi ứng dụng, âm ngữ trị liệu… Các biện pháp can thiệp này đã giúp nhiều trẻ tự kỷ tiếp tục sống một cuộc sống có ý nghĩa.

Theo Trưởng Phòng Kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Tâm Thần Long An  – Bác sĩ (Bs.) chuyên khoa I. Trần Minh Thư, khi trẻ có những biểu hiện, triệu chứng cần phát hiện sớm và can thiệp kịp thời thì hiệu quả điều trị thành công lên đến 50-60%. Hiện nay, việc can thiệp giúp trẻ tự kỷ hòa nhập với cuộc sống được diễn ra rất thuận lợi dễ dàng, thông qua các vật dụng, các con vật và âm thanh, hình ảnh,... có tính lập đi lập lại để giúp trẻ nhận diện và ghi nhớ hay còn gọi là liệu pháp can thiệp từ gia đình.

Song song đó, phần lớn khoảng 60% trẻ tự kỷ là trẻ chậm phát triển. Vì vậy, can thiệp cho trẻ cần sự kiên nhẫn, hiểu tâm lý trẻ qua ngôn ngữ, ánh mắt và điệu bộ của người hướng dẫn và cùng học với trẻ. Đây là cách thức can thiệp thân thiện và hiệu quả nhất hiện nay.

“Việc chăm sóc trẻ tự kỷ cần tình thương và sự kiên trì, thấu hiểu. Cha mẹ hãy xoa dịu con bằn sự quan tâm, bằng lời nói, ánh mắt. Cho con tham gia vào những công việc đơn giản trong gia đình để trẻ có thể làm quen với một số kỹ năng, tăng khả năng phản xạ và kích thích trẻ giao tiếp. Thường xuyên khen ngợi và ghi nhận trẻ bằng nhiều cách như khen ngợi bằng lời, thưởng đồ trẻ thích, ôm trẻ...”. Bác sĩ Trần Minh Thư thông tin thêm.

Một nghiên cứu chỉ ra rằng cha mẹ của những trẻ mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ phải chịu nhiều căng thẳng hơn so với cha mẹ của những trẻ phát triển bình thường (Hayes & Watson, 2013). Khi cường độ các hành vi không mong muốn ở trẻ em tăng lên, thì mức độ căng thẳng và trầm cảm của người chăm sóc cũng tăng theo (Wang và cộng sự, 2022).

Nhiều đặc điểm của chứng tự kỷ như trẻ có hành vi hung hăng, khiếm khuyết về ngôn ngữ và không có khả năng tự lập đã góp phần vào sự mệt mỏi và kiệt sức mà nhiều người chăm sóc phải trải qua. Cha mẹ có thể vật lộn với buồn bã, tức giận và vô vọng. Họ có thể lo sợ cho sự an toàn của họ và sự an toàn của con cái họ. 

Vì vậy, lời khuyên của Bác sĩ Trần Minh Thư dành cho những người có con bị tự kỷ là: “Nếu có điều kiện hãy đưa trẻ đi khám và tham gia các buổi trị liệu, các khóa học kỹ năng xã hội để trẻ mau chóng hòa nhập với cuộc sống. Cha mẹ cũng cần học cách chăm sóc trẻ tự kỷ. Hãy tham gia một nhóm hỗ trợ tại địa phương để có thể được an ủi và tiếp thêm sức mạnh, kết nối với các bậc cha mẹ đang cùng có những trải nghiệm. Trong nhóm tương trợ, mọi người có thể chia sẻ cảm xúc, nỗi sợ hãi, khám phá và các nguồn lực, đặc biệt là những nguồn lực liên quan đến các dịch vụ trong cộng đồng tại địa phương”.

Ngoài việc can thiệp tại các trung tâm, vai trò của cha mẹ rất quan trọng. Cha mẹ phải là người chủ động nắm bắt thông tin, tích lũy cho mình kiến thức, kỹ năng, hỗ trợ các nhà chuyên môn cùng đồng hành trong hành trình can thiệp cho con.

Bác sĩ Trần Minh Thư cũng giới thiệu những gia đình có trẻ tự kỷ tìm mua cuốn tài liệu “Hỗ trợ hành vi tích cực cho trẻ có rối loạn phổ tự kỷ”. Cuốn tài liệu này cung cấp các chiến lược thực tế, hiệu quả, giúp cha mẹ hỗ trợ trẻ khi trẻ có hành vi không phù hợp.

Đặc biệt, nhiều kiến thức và kỹ năng hỗ trợ hành vi được minh họa bằng hình ảnh nên rất dễ hiểu đối với cha mẹ và người chăm sóc trẻ. Ngoài ra, tài liệu này cũng hữu ích cho giáo viên và những người quan tâm khác.

Cuốn tài liệu được trình bày theo nhiều phần với trình tự logic, giúp cha mẹ hiểu đầy đủ về hành vi không phù hợp của con, chuẩn bị tâm lý bình tĩnh khi con có hành vi không phù hợp, quan sát trẻ để tìm được chức năng hành vi, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp dựa trên chức năng của hành vi theo các chiến lược có bằng chứng khoa học.

Chăm sóc trẻ tự kỷ không phải điều dễ dàng, nhưng với tình thương của cha mẹ sẽ giúp phát hiện sớm và can thiệp hiệu quả để trẻ có thể hòa nhập với cuộc sống như những trẻ khác.

Theo Bác sĩ Trần Minh Thư, trong ngôn ngữ không lời thì "Giao tiếp bằng ánh mắt" để nhận diện trẻ tự kỷ.

Thanh Bình